سبزینه - سایت تخصصی کشاورزی و گیاه پزشکی

لكه چشمي غلات كه بوسيله قارچ pseudocercosporella herpotrichoides ايجاد مي شود ، در روي گندم زمستاني اهميت بيشتري دارد ولي در بسياري ازمناطق دنيا مي‌تواند به غلات بهاره نيز خسارت زيادي وارد كند .اين بيماري اغلب قسمتهاي پاييني گياه را مورد حمله قرار مي‌دهد . با وجود اين علائم بيماري روي ريشه تا حدود 9 سانتيمتر بالي سطح خاك بندرت مشاهده مي شود تمامي غلات و بسياري از گراسها ميزبان خوبي براي قارچ هستند . آب وهواي سرد و خنك بيماري را شدت مي‌بخشد .علائم بيماري با افزايش سن گياه بيشتر مشخص مي‌شود . زخمهاي بيضوي يا چشم مانند روي غلاف برگهاي پاييني و همچنين روي پايين ترين ميان گره (سطح خاك ) مشهوداست . زخمهاي تازه ، قهوه‌اي و مركز انها كاهي رنگ است . لكه ها ممكن است تمام قسمت پايين را احاطه كند قسمت مركزي زخمها با افزايش سن گياه تيره تر مي شود . حمله شديد قارچ موجب بروز خوابيدگي (ورس) در بوته‌ها مي‌شود . اسپورزايي قارچ در هواي سرد و مرطوب اوايل بهار شديد است و در تابستان كاملاً متوقفمي شود . اسپوردر روي ساقه‌هاي مسن بسختي تشكيل مي شود . كنيدي برها راست ، بدون انشعاب و كوتاه در روي ميسليومهاي فشرده شبه استروما ، بوجود مي‌آيند . كنيديها شفاف و كشيده، به طرف نوك باريكتر شده ممكن است كمي خميدگي داشته باشند. كنيدي داراي ابعاد 1.5-3.5*30-60 ميكرون با3-7 ديواره عرضي است . قارچ در روي بقاياي گياهي به صورت ميسيليوم زمستانگذراني مي‌‌كند .آلودگي اوليه ممكن است از كنيديومهاي تشكيل شده روي كاه و كلش آلوده يا از ميسليومها فعال موجود روي غلاف برگهاي آلوده پاييني ، شروع شوند . ميسليوم قارچ در عمق وجوانب بافت ساقه گسترش مي يابد و در مركز ساقه كه تو خالي است ، ميسليومهاي پنبه اي شكل توليد مي‌شوند . كنيديها در مراحل اوليه رشد گياه بيمار تشكيل شده ، به عنوان منبع ثانويه آلودگي عمل مي‌كنند.

کنترل:

تأخير در تاريخ كاشت پاييزه وتناوب با گياهاني غير از غلات ، موجب كاهش ميزان ماده تلقيح قارچ مي شود و دركنترل بيماري موثراست .

بيماري سياهك برگ و ساقه غلات Urocystis tritici در درجه اول روي گندم پاييزه ، در مناطقي كه زمستانهاي معتدل دارند (بوشهر، خوزستان، گیلان) وجوددارد . البته در بعضي نواحي شبه قاره هند ، روي گندمهاي بهاره اي كه در يكي از ماههاي زمستان كاشته شده اند نيزديده شده است . سياهك ساقه توسط قارچي كه رابطه نزديكي با قارچ Urocystis agropyri دارد ، در روي چاودار نيزايجاد مي شود . تشخيص سياهك برگي در مزرعه بسيار آسان است ، ليكن اغلب به دليل كوتاه بودن بيش از حد بوته هاي آلوده ، از نظر دور مي‌مانند . علائم بيماري بصورت نوارهاي خاكستري متمايل به سياه روي برگ و غلاف توسعه مي يابد. بوته هاي آلوده اغلب كوتاه شده ، برگها پيچ خورده و لوله مي‌شوند . اپيدرم ، در محل نوارهاي آلوده به صورت طولي شكاف خورده ، توده سياهرنگ اسپور ظاهر مي شود . بوته هاي آلوده معمولاً خوشه نمي دهند .

توده اسپورآزاد شده ، سطح بذرها و خاك را آلوده مي‌كند .گياهچه ها وبوته هاي جوان توسط اسپوريديهايي كه در سطح خاك ايجاد شده آلوده مي شوند . ميسليوم قارچ پس از ورود به درون بافت گياهچه ، به طور درون بافتي به رشد خود ادامه داده ودرنهايت توده اسپور را در زير كوتيكول برگ و ساقه بوجود مي‌آورد جوشهاي حاصل از سياهگ برگي توسط توده اسپور بال پر شده است . هراسپور بال شامل 1-4 عدد تليوسپور به هم چسبيده است كه توسط چندين سلول عقيم احاطه شده ‌اند. اسپورهاي كروي يا زاويه دار ، قهوه اي تيره با ديواره صاف وقطر 10-20 ميكرون هستند. تليوسپور جوانه زده توليد يك ميسليوم اوليه با 3-4 اسپوريديها با هم تلاقي انجام مي‌دهند وهيف بيماري زا را بوجود مي آورند .تناوب زراعي همراه با بذر سالم در كنترل بيماري موثر است.

کنترل:

اين بيماري با استفاده از ارقام مقاوم و تناوب زراعي تقريباً كنترل شده است . ضد عفوني بذر با قارچكشهاي سيستميك مانند كربوكسين و بنوميل نيز موثر است .

سياهكهاي پنهان موضعي(هندی) Karnal bunt

بیماری در مناطقی چون فارس، هرمزگان، بوشهر، جیرفت و کرمان انتشار دارد. عامل بيماري قارچ ديگري از جنس تيلشيا به نام T.indica اين قارچ در اصل به گندم معمولي (گندم نان) حمله مي‌كند ، اما تريتيكاله و گندم دوروم نيزممكن است آلوده شود بيماري معمولاً در خرمن و از روي دانه‌هاي شكسته كه قسمتي از آنها آلوده به سياهك است ، قابل تشخيص است. تشخيص در مزرعه مشكل است ، زيرا تنها چند گل در هر سنبله آلوده مي شود (جز در مواردي كه بيماري خيلي شديد باشد ) بنابراين در مزرعه ، بوته هاي آلوده براحتي از چشم مخفي مي مانند . در بذرهاي بيمار قسمتي از بذر سالم باقي مي ماند و قسمت ديگر آن همراه با جنين به توده‌اي از اسپورهاي سياه و خشك تبديل مي‌سود . در اينجا نيز مانند سياهك معمولي ، بوي زننده ماهي گنديده متصاعد مي شود .

تليوسپورهاي T.Indicaكم و بيش كروي، بزرگ با قطر25-30 ميكرون و سياهرنگ هستند. سطح آنها كم و بيش مشبك است . اسپور پس از جوانه زني توليد يك ميسليوم اوليه مي كند كه از آن اسپوريديهايي متعددي آزاد مي شود . بذرها يا خاك آلوده به اسپور قارچ ، مهمترين منابع آلودگي اوليه هستند .تليوسپورها در سطح خاك جوانه مي زنند و اسپوريدهاي زيادي توليد مي‌كنند .

اسپوريديها توسط باد و حشرات پخش مي‌شوند و در طي مرحله گلدهي گياه تخمدانها را آلوده كرده ، ممكن است تمام يا قسمتي از دانه ( در بيشتر موارد ) توسط ميسيليوم قارچ اشغال شده ، به توده اسپورتبديل شود .

کنترل:

هر چند براي توصيه روشهاي مناسب كنترل بيماري به تحقيقات بيشتري نياز است ، استفاده از بذر سالم ضروري است .اطلاعات جمع آوري شده درمكزيك روي ضد عفوني شيميايي بذرها نشان داه كه ضد عفوني با PCNB به ميزان يك كيلوگرم براي هر تن بذر ، تأثير مناسبي در كنترل اسپورهاي بذر داشته است با وجود اينكه بيماري بومي منطقه پنجاب و شبه قاره هند است ، در سوريه ، لبنان ، عراق وتركيه نيزگزارش شده است . به نظر مي رسد كه وجود آن در ساير مناطق دنيا ، باتوجه به عوامل محيطي ، محدود باشد .

کنترل شیمیایی:

1. سایپروکونازول(آلتو) SL 10% نیم در هکتار

2. پروپیکنازول(تیلت) EC 25% نیم در هکتار

3. تبوکونازول(فولیکور) EW 25% یک لیتر در هکتار

4. فلوتریافول(ایمپکت) SC12.5% یک لیتر در هکتار

زمانی که 80% بوته ها به خوشه رفته باشند، سمپاشی انجام شود